Bir zamanlar üç kıtaya hükmeden ecdadımız, gittiği her coğrafyayı kanla değil adaletle fethetmiş; Balkanlar’dan Orta Doğu’ya, Kafkaslar’dan Kuzey Afrika’ya kadar ulaştığı her toprakta zulmü kaldırmış, huzuru tesis etmişti.

Öyle ki fethettiği beldelerin insanları, başlarında kardinal sarığı görmektense Osmanlı sarığını görmeyi tercih ettiklerini açıkça söylemiş, çünkü Osmanlı’nın adaletinden, hoşgörüsünden ve nizamından asla şüphe etmemişlerdi.

Biz toprakları vatan yaptık, şehirleri imar ettik, çarşılar, köprüler ve medeniyetler inşa ettik; gurbete değil, gönüllere girdik. Bugün ise dünyanın dört bir yanına yayılmış yaklaşık 7 milyon insanımızla devasa bir potansiyele sahip olmamıza rağmen, bu gücü ortak bir hedef etrafında harekete geçirebildiğimizi söylemek maalesef mümkün değil. Ne hazindir ki nüfus olarak bizden çok daha küçük topluluklar, diaspora bilinciyle hareket ederek ekonomide, siyasette ve kültürde seslerini duyurabiliyor; biz ise 7 milyonluk insan gücümüzle hâlâ sınıfta kalıyoruz. Asıl mesele ne nüfusun büyüklüğü ne de imkânların yokluğudur; asıl mesele, o nüfusu ortak bir ideal etrafında ne kadar kenetleyip organize edebildiğimizdir. İşte bu noktada cesur bir sorgulama yapma vaktidir: Bizler, Fatih’in torunları mıyız, yoksa hâlâ birer gurbetçi mi?

Bu başarısızlığın temelinde yatan kronik sorunlar ve çözüm için hayati 10 ders var. En büyük ders ise şudur: Başarılı diaspora, sadece geçmişi koruyan değil; bulunduğu ülkede gelecek inşa eden diasporadır.

1. Tarihsel Miras ve Travma: Fatih Ruhu vs. Gurbetçi Sendromu

Osmanlı, bugünkü anlamda bir diaspora politikası gütmedi çünkü buna ihtiyaç duymuyordu. İmparatorluk güçlüyken etki için “yerinde hâkimiyet” modeli vardı: Fetih, iskân ve yerel elitleri sisteme entegre etme vs. Bugün ise doğrudan yönetim mümkün olmadığı için eski askerî gücün yerini ekonomik ağlar, medya, eğitim ve lobicilik almalıdır.

Ancak Cumhuriyet sonrası izlenen içe kapanık politika ve yetersiz müfredat, Türk insanının dil öğrenmesine ve uluslararası arenada var olmasına izin vermedi. İlk toplu çıkış, 1961-1973 yılları arasında Almanya’ya giden yaklaşık 650.000 işçiyle oldu. Bu, Türklerin “gurbetçi” olarak tanıştığı ilk büyük dalgaydı. Oysa atalarımız gittikleri yere “gurbet” olarak değil, “adalet ve medeniyet” taşıyıcısı yani akıncı olarak gittiler. Bugün ise 7 milyon insanımız, “gurbetçi” psikolojisinin dar kalıplarına sıkışmış durumda. Oysa bu, bir tercih meselesidir: Bizler, Fatih’in torunları mıyız, yoksa gurbetçi mi?

2. Ekonomik Potansiyelin İsrafı: 135 Milyar Dolara Karşı 300 Milyon Dolar

Hindistan diasporası, 2025 mali yılında ülkesine 135 milyar dolar havale göndererek rekor kırdı. Bu rakam, Hindistan’ın dış ticaret açığının neredeyse yarısını kapatıyor. Türkiye’ye yapılan toplam havaleler ise 7-8 milyar dolar civarında. Peki, ABD’den Türkiye’ye gönderilen para ne kadar? Sadece 300 milyon dolar!

Bu, bir kıyaslama değil, bir trajedidir. Amerika’daki Türk doktoru, mühendisi, iş insanı ve akademisyeni, bu potansiyeli fark edip koordine olsa, bu rakamı 10’a katlamak mümkün. Çünkü Yahudi iş insanları birbirlerine yatırım yapar, fon kurar ve girişim sermayesi oluştururken, Türk iş insanları bireysel kalmayı tercih etmektedir. Oysa Çin diasporasının dünyadaki ekonomik yükselişe katkısı, Hong Kong, Singapur ve Güneydoğu Asya’daki iş ağları sayesinde olmuştur.

3. Kurumsallık ve Koordinasyon Eksikliği: “Başkan Değişince Bitiyor”

Türk diasporasının en büyük hastalığı kurumsallaşamamasıdır. Dernekler, başkan değişince faaliyetleri duran, kişilere bağlı yapılardır. Oysa Ermeni veya Yahudi diasporasında bir kurum, 50 yıllık stratejik planla hareket eder. AIPAC (Amerikan İsrail Kamu İlişkileri Komitesi) veya ADL (İftira Karşıtı Lig) gibi kurumlar sadece tepki veren değil, gündem belirleyen yapılardır. Hâlbuki Türk diasporasında böyle bir Think Tank kültürü yok. Washington’da, Brüksel’de, Berlin’de politika üreten, rapor hazırlayan, akademik çalışmalar yürüten kurum sayısı bir elin parmaklarını geçmez.

4. Eğitim ve Gençlik: Geleceği İnşa Edemeyenler Geçmişi de Koruyamaz

Yahudi diasporasının en kritik başarısı, gençlere yaptığı yatırımdır. Birthright Israel programı ile her yıl binlerce genç Yahudi, ücretsiz olarak İsrail’e götürülüp kimlik bilinci, ağ kurma ve aidiyet duygusu kazanıyor. Oysa Türk diasporasında üçüncü nesil, Türkçe bilmiyor, Türkiye ile bağı kopuyor ve kurumsal yapılara katılmıyor.

Düşünsenize: ABD nüfusunun sadece %2’sini oluşturan Yahudiler, Nobel ödüllerinin %20’sinden fazlasını alıyor. Peki, 7 milyonluk Türk diasporasının akademideki temsiliyeti ne durumda? Neredeyse yok denecek kadar az. Oysa üniversitelerde Türk Çalışmaları Merkezleri kurmak, akademisyen yetiştirmek, burs fonları oluşturmak, cami inşa etmek kadar stratejik bir yatırımdır.

5. Medya ve Algı Yönetimi: Hikâyeni Anlatamazsan Var Olmazsın

Yahudi diasporası “hikâyesini anlatma” sanatında ustadır. Bir konuda akademisyen konuşur, gazeteci yazar, STK açıklama yapar, politikacı destek verir. Bu bir mesaj birlikteliğidir. Türk diasporasında ise ortak bir söylem yok. İngilizce içerik üretimi yetersiz, dijital medya kullanımı zayıf. Bugün dünyada algılar, çoğu zaman gerçeklerden daha etkilidir. Ermeni diasporasının 1915 olaylarını anlatmadaki başarısı, onların medya ve akademiye yaptığı yatırımın bir sonucudur.

Türk diasporası, sadece Türk yürüyüşü, körler sağırlar birbirini ağırlar toplantıları, yemek festivalleri ve kültür günleriyle değil; ekonomik güç, siyasi nüfuz ve entelektüel derinlikle var olmalıdır. İşte Yahudi diasporasının başarısından çıkarılacak 10 ders:

1. Eğitim Öncelikli Olmalı: Açılacak camiler kadar, okullar, burs fonu ve akademisyen yetiştirme programları da öncelenmelidir.

2. Think Tank Kurulmalı: Washington, Brüksel ve Berlin’de politika üreten, rapor hazırlayan düşünce kuruluşları oluşturulmalı.

3. Diaspora Veri Tabanı Oluşturulmalı: Türk kökenli doktor, avukat, akademisyen, iş insanı ve politikacı tek bir ağda buluşturulmalı.

4. Genç Lider Akademileri Kurulmalı: 15-35 yaş arası gençlere liderlik, diplomasi, girişimcilik ve medya eğitimleri verilmeli.

5. Ortak Fonlar Kurulmalı: Türk iş insanları tarafından girişim sermayesi, burs ve hukuk destek fonları oluşturulmalı.

6. İngilizce İçerik Üretimi Artırılmalı: Dünya kamuoyuna yönelik podcast, belgesel, akademik yayın ve dijital medya üretilmelidir.

7. Siyasete Katılım Teşvik Edilmeli: Belediye meclislerinden Kongre’ye, Türk kökenli siyasetçiler yetiştirilmeli.

8. Üniversitelerde Türk Çalışmaları Merkezleri Kurulmalı: ABD ve Avrupa’daki üniversitelerde Türk tarihi, dili ve Osmanlı çalışmaları kürsüleri desteklenmeli.

9. Kadın ve Gençlik Katılımı Artırılmalı: Diaspora, birinci neslin omuzlarında taşınamaz; kadınlar ve gençler yönetimlerde söz sahibi olmalı.

10. Ortak Vizyon Belgesi Hazırlanmalı: 2040 ve 2050 hedefleri belirlenmeli. Örneğin: “1 Milyon Üniversite Mezunu, 50.000 Akademisyen, 10.000 Seçilmiş Siyasetçi, 100 Milyar Dolar Yatırım Ağı” hedefleri konmalı.

Sevgili dostlar, Osmanlı’nın son dönemindeki gibi, artık ne askerî fetih ne de doğrudan yönetim mümkün. Bugünün savaşı, ekonomik ağlar, akademik ittifaklar, medya gücü ve siyasi lobicilikle kazanılıyor. 7 milyonluk devasa bir potansiyeli, 50 milyonluk Çin, 10 milyonluk Yahudi veya 5 milyonluk Ermeni diasporalarının gerisinde bırakmak, tarihe ve atalarımıza ihanettir.

Diaspora çalışmaları, bir doktorun, bir avukatın veya küçük bir esnafın kendi işinin yanında yapacağı ne ek bir iş, ne de ek bir gelir ve şöhret kapısıdır. Bu, profesyonellik, kurumsallık ve uzun vadeli strateji gerektiren bir millî güvenlik meselesidir. Diaspora çalışmalarına öncülük edecek kişi ve kurumların daha dikkatli ve daha özenli seçilmesi; sübjektif değil, objektif ölçütlerle değerlendirilmesi ve performanslarının düzenli olarak ölçülmesi gerekmektedir.

Unutmayalım ki atalarımız gök kubbede hoş bir seda bıraktıysa, bizler de dünyada kalıcı izler bırakacak güçlü bir diaspora inşa etmek zorundayız. Bu, sadece bir tercih değil, aynı zamanda tarihî bir sorumluluktur.

Kalin Saglicakla,

Yavuz ORTA

Kaynak: https://www.habername.com/yazi-diaspora-fakiri-turkler-cozum-yollari-15530.htm